Curriculum Esther Jansma

Esther Jansma (1958) behaalde een kandidaatsexamen in de wijsbegeerte (1982), en studeerde als archeologe af op de dendrochronologische datering van het Romeinse fort Velsen I (1985). In de jaren 80 ontwikkelde ze het eerste Nederlandse jaarringlaboratorium, verbonden aan het A.E. van Giffen Instituut voor Prae- en Protohistorische Archeologie (IPP), Universiteit van Amsterdam. Een deel van haar promotieonderzoek verrichtte ze aan het Laboratory of Tree-Ring Research van de Universiteit van Arizona (VS, 1989-1990). In 1991 stapte ze over naar de ROB, waar ze in 1993 een van de initiatoren was van het Nederlands Centrum voor Dendrochronologie RING. In 1995 promoveerde ze cum laude op haar initiatie van en bijdrage aan de ontwikkeling van de Nederlandse dendrochronologie. Voor haar dissertatie ontving ze de W.A. van Es Prijs voor de Nederlandse Archeologie. Ze is wetenschappelijk directeur van RING en als senior onderzoeker paleo-ecologie (specialisme: dendrochronologie) verbonden aan de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (OCW). Van 2002 tot 2006 was ze vice-president van de Europese Association for Tree-Ring Research.

Onderzoekssubsidies (tweede geldstroom)

Onderwijservaring

1985-heden

• (Werk)colleges daterende dendrochronologie en (incidenteel) dendroklimatologie aan UL, UvA, VU en UU
• Verzorging stages op het gebied van praktisch jaarringonderzoek (laboratoriumtraining)

1996

• Begeleiding veldwerk tijdens opleidingsweken door de Eidgenössische Forschungsanstalt für Wald, Schnee und Landschaft WSL (CH)

1987-heden

• Begeleiding van doctoraal- en eindscripties op het gebied van de paleodendrochronologie
• 1990: Hout uit de Romeinse site Valkenburg-Martkveld (doctoraalscriptie P. van Rijn, IPP, Faculteit der Ruimelijke Wetenschappen, UvA)
• 1996: Bossen op de bodem van de zee (doctoraalscriptie V. van Amerongen, IPP, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen, UvA);
• 2003: Dendroprovenancing ships timbers. A pilot study (eindscriptie S. van Daalen en J. van der Beek, Hogeschool Larensteyn)
• 2005: De constructie en herkomst van de Romeinse platbodem 'Woerden 7'; een studie van jaarringpatronen en bewerkingssporen (doctoraalscriptie Y.M. Vorst, AAC, Faculteit der Letteren, UvA)
• 2006: De Romeinse houtvoorziening in het gebied van de Nedergermaanse Limes; een historisch en dendrochronologisch perspectief (doctoraalscriptie R.M. Visser, vakgroep Archeologie en prehistorie, Faculteit der Letteren, VU)

1999-2003

• Begeleiding van post-doc projecten NWO/ALW CLIVARNET
• 1998-2001: The tree of the Sea: climatic reconstructions on the basis of the bivalve Arctica islandica; uitvoering Rob Witbaard (Koninklijke NIOZ; begeleiding tijdreeksanalyse en reconstructie relaties schelpengroei-klimaat)
• 1998-2004: Reconstruction of the natural variability of precipitation in the Netherlands and North Germany for the last 8000 years using ultra‑long tree‑ring chronologies of oak (Uitvoering U. Sass-Klaassen; volledige begeleiding)

2007-2011

• Begeleiding 2 OIO’s binnen NWO/GW programma Construction technology, use and disposal of barges in the Lower Rhine region in the Roman period
• OIO project A: Roman forestry and shipbuilding: raw materials management and systems of supply, recycling and disposal
• OIO project B: Barges of the Zwammerdam type: chronology, provenance, construction, word technology, use and disposal

Overige functies

Publicaties Esther Jansma

Boeken

• Jansma, E. & J.-M.A.W (red.), 2007: Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem ‘De Meern 1’, Reeks Archeologische Monumenten 149, 500 p. (in druk).
• Jansma, E., A. Brauning, H. Gaertner & G. Schleser (red.), 2004: Tree Rings in Archaeology, Climatology and Ecology 2, Schriften der Forschungszentrum Juelich 53 , 184 p.
• Schleser, G., M. Winiger, A. Brauning, H. Gaertner, G. Helle, E. Jansma, B. Neuwirth & K. Treydte (red.), 2003. Tree Rings in Archaeology, Climatology and Ecology 1, Schriften der Forschungszentrum Juelich 33 , 135 p.
• Jansma, E.: RemembeRINGs. The Development and Application of Local and Regional Tree-Ring Chronologies of Oak for the Purposes of Archaeological and Historical Research in the Netherlands . Dissertation Amsterdam University. Nederlandse Archeologische Rapporten (NAR) 19, 150 p.

Hoofdstukken

2007

• Bazelmans, J., E. Jansma & J.-M.A.W. Morel, 2007: Ten geleide. In: Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel (red.), Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem ‘De Meern 1’, Reeks Archeologische Monumenten 149, 500 p. (in druk).
• Jansma, E., 2007: Jaarringonderzoek van het scheepshout en meubelonderdelen: bouwtechnische aspecten, datering en herkomst. In: Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel (red.), Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem ‘De Meern 1’, Reeks Archeologische Monumenten 149, 500 p. (in druk).
• Jansma, E., 2007: Datering, herkomst en bouwvolgorde van De Meern 4. In: De Groot, T. & J.-M.A.W. Morel (red.), Het schip uit de Romeinse tijd De Meern 4 nabij boerderij de Balije, Leidsche Rijn, gemeente Utrecht. Waardestellend onderzoek naar de kwaliteit van het schip en het conserverend vermogen van het bodemmilieu . RACM (submitted).
• Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel 2007: De Meern 1: interpretatie, discussie en conclusies van het onderzoek. In: Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel (red.), Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem ‘De Meern 1’, Reeks Archeologische Monumenten 149, 500 p. (in druk).
• Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel 2007: Aanbevelingen voor de toekomst. In: Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel (red.), Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem ‘De Meern 1’, Reeks Archeologische Monumenten 149, 500 p. (in druk).
• Bazelmans, J., E. Jansma & J.-M.A.W. Morel, 2007: Samenvatting van de onderzoeksresultaten. In: Jansma, E. & J.-M.A.W. Morel (red.), Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem ‘De Meern 1’, Reeks Archeologische Monumenten 149, 500 p. (in druk).

2006

• Jansma, E., 2006. Dendrochronologie. Nationale Onderzoeksagenda voor de Archeologie (NOAA) Hoofdstuk 3. ROB, www.noaa.nl.

2002

• Jansma, E., 2002. Dendrochronologisch onderzoek. In: A. Carmiggelt & P.J.W.M. Schulten (red.) 2002, Veldhandleiding archeologie; archeologie leiddraad 1. CvAK, Zoetermeer, 111-114.
• Jansma, E., U. Sass-Klaassen, D.J. de Vries & E. Hanraets, 2002. Historische dendrochronologie in Nederland; de stand van zaken anno 2001. In: Praktijkboek Instandhouding Monumenten. Deel III - 4 / Diverse onderwerpen9, februari 2002. Den Haag, 1-15.

1998

• Jansma, E. & E. Hanraets, 1998. Castricum: het dendrochronologisch onderzoek. Rapporten Archeologische Monumentenzorg .

1997

• Smit, J.L. & E. Jansma, 1997. Gaten en geulen vol glaciale gegevens. In: Groenendijk, H.A., 1997. Op zoek naar de horizon; het landschap van Oost-Groningen en zijn bewoners tussen 8000 voor Chr. en 1000 na Chr . REGIO-PRojekt Uitgevers, Groningen, pp. 170-181.

1995

• Jansma, E., 1995. Groningse chronologieën: datering en herkomstbepaling van Middeleeuws bouwhout door middel van jaarringonderzoek. In: Helfrich, K., J.F. Benders & W.A. Casparie (red.), Handzaam hout uit Groninger Grond. Stichting Monument en Materiaal, 150-155.

1994

• Jansma, E., 1994. Dendrochronologisch onderzoek van middeleeuws archeologisch eikenhout uit Eindhoven. In: Arts, N. (red.), Het Kasteel van Eindhoven. Archeologie, ecologie en geschiedenis van een heerlijke woning 1420-1676 . Museum Kempenland, Eindhoven, 192-199.

Artikelen

2005

• Bazelmans, J. & E. Jansma, 2005. Das Leben an Bord. Antike Welt 1/2005, 23-29. Casparie, W.A., B. van Geel, A.E.M. Hanraets, E. Jansma and I.L.M. Stuijts, 2005. De veenweg van Nieuw-Dordrecht - onvoltooid en niet gebruikt. Nieuwe Drentse Volksalmanak, 114-141.

2004

• Jansma, E. & E. Hanraets, 2004. Dating Flanders : towards a Flemish tree-ring chronology of oak. In: Jansma et al. (eds.), In: Jansma et al. (eds.), Proceedings of the International Conference ‘Tree Rings in Archaeology, Climatology and Ecology’ (TRACE) 2003, Schriften der Forschungs-zentrum Juelich 53 , 131-138.
• Jansma, E., E. Hanraets & T. Vernimmen, 2004. Dating the Golden Age: tree-ring research on Dutch and Flemish art and furniture. In: Jansma et al. (eds.), Proceedings of the International Conference ‘Tree Rings in Archaeology, Climatology and Ecology’ (TRACE) 2003, Schriften der Forschungs-zentrum Juelich 53 , 139-146.
• Witbaard. R., E. Jansma & U. Sass-Klaassen, 2004. Malocochronology: the application of dendrochronological methods on marine bivalve (shell) growth. Proceedings of the International Conference ‘Tree Rings in Archaeology, Climatology and Ecology’ (TRACE) 2003, Schriften der Forschungs-zentrum Juelich 53 . 160-170.

2003

• Leuschner, H.H., U. Sass-Klaassen, E. Jansma, M.G.L. Baillie & M. Spurk 2003. Population dynamics and long-term growth depressions in European bog oaks as indicators of climate changes in the Holocene. (In: Schleser et al. (eds.), Proceedings of the International Conference ‘Tree Rings in Archaeology, Climatology and Ecology’ TRACE) 2002, Schriften der Forschungszentrum Juelich 33 , 12-19.
• Witbaard, R., E. Jansma & U. Sass-Klaassen 2003. Copepods link quahog growth to climate. Journal of Sea Research 50 , 77-83.

2002

• Geel, B. van, E. Jansma & J. van der Plicht, 2002. Het “oerbos” van Diemen en de gevolgen van de afgenomen zonneactiviteit rond 850 v. Chr. In: Diemen buyten Amsterdam II.
• Leuschner, H.H., U. Sass-Klaassen, E. Jansma, M.G.L. Baillie & M. Spurk, 2002. Subfossil European bog oaks: population dynamics and long-term growth depressions as indicators of changes in the Holocene hydro regime and climate. The Holocene 12 (6), 695-706.

2000

• Leuschner, H.‑H., M. Spurk, M.G.L. Baillie and E. Jansma, 2000. Stand dynamics of prehistoric oak forests derived from dendrochronologically dated subfossil trunks from bogs and riverine sediments in Europe . Geolines 11 : 118-121.
• Witte, H. de, M. van Stydonck, A. Ervynck, E. Jansma & P. Van Rijn, 2000. Sint-Donaas en de Brugse Burg: dendrochronologisch onderzoek en radiokoolstofdateringen in de stad Brugge. Stedelijke Musea. Jaarboek1997-1999, 178-187.

1998

• Jansma, E. and van der Plicht, J., 1998. Kalenders van Hout. Natuur en Techniek 66, no. 8, 62-71.

1996

• Jansma, E., 1996. An 1100-Year Tree-Ring Chronology of Oak for the Dutch Coastal Region. In: Dean, J.S., D.M. Meko & T.S. Swetnam (red), Tree-Rings, Environment and Humanity ; Proceedings of the International Conference, Tucson , Arizona , 17-21 May 1994. Radiocarbon, Tucson, 769-778).
• Jansma, E., J. van der Plicht & H. Kars, 1996. Dendrochronology and Radiocarbon: How absolute is absolute dating. A case study on the 'Castle of the Lords of Aemstel'. Berichten ROB 42, 457 - 474.

1995

• Jansma, E. & H. Kars, 1995. Het dendrochronologisch onderzoek naar het 'Kasteel van Amstel'. Spiegel Historiael 30/1, 9-11.
• Jansma, E. & P.P.Th.M. Maessen, 1995. A dendrochronological study of the hinterland of Juan-les-Pins: land use and climate. l'Homme et la Dégradation de l'Environment; XVe Rencontres Internationales d'Archéologie et d'Histoire d'Antibes . Editions APDCA, Juan-les-Pins, 195-208.
• Plicht, J. van der, E. Jansma & H. Kars, 1995. The ' Amsterdam Castle ': A case study of wiggle matching and the proper calibration curve. Radiocarbon 37(3), 965-968.

1993

• Jansma, E. en W.A. Casparie, 1993. Een Neolithische landnam ontrafeld door dendrochronologisch onderzoek van de Veenweg van Nieuw-Dordrecht (dr). Paleo-Aktueel 4, 33-36.

1992

• Jansma, E., 1992. Dendrochronological methods to determine the origin of oak timber: a case study on wood from 's Hertogenbosch . Helinium 32, 195-214.
• Strackee, J. & E. Jansma, 1992. The statistical properties of 'mean sensitivity' - a reappraisal. Dendrochronologia 10, 121-135.

1991

• Jansma, E., 1991. Dendrochronologisch onderzoek aan es uit Romeinse beschoeiïngen. Westerheem 40, 41-45

1987

• Jansma, E., 1987. Het Wilde Woud zonder Genade. Westerheem 36, 239-240.
• Jansma, E., 1987. Dendrochronologisch onderzoek van het V.O.C.-schip "De Amsterdam". Westerheem 36, 184-190.
• Jansma, E., 1987. Dendrochronologie in Nederland. Westerheem 36, 99-101
• Vries, D.J. de, m.m.v. E. Hanraets, E. Jansma & H. Tisje, 1997. Monumenten dendrochronologisch gedateerd (7). Huizen. Bulletin KNOB 96, 218-225.